Pop en literatuur (77): Yes en Ovidius

Pop en literatuur (77): Yes en Ovidius

Cor de Jong

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. Deze week deel 77 met Yes en Ovidius. 

 

 

De Metamorphosen spreken ook zo’n 2000 jaar nadat ze werden neergepend door Ovidius, nog altijd tot de verbeelding. Vorige week citeerde ik al een stukje, al leek The Herd meer bij Vergilius te rade zijn gegaan. Veel verhalen uit de Metamorphosen zijn zo bekend dat je je nauwelijks nog realiseert waar ze vandaan komen. In veel verhalen draait het, zoals de titel al doet vermoeden, om een gedaanteverwisseling. Mensen veranderen in bomen, vogels of andersoortig pluimvee. Goden kunnen allerlei gedaantes aannemen en soms komt een standbeeld dankzij goddelijke interventie tot leven. Dat laatste is het geval in het verhaal van Pygmalion.

De mythe van Pygmalion is verweven met het verhaal van vorige week, over Orpheus en Eurydice. Na de dood van Eurydice en Orpheus’ mislukte poging om haar terug te halen uit het dodenrijk, zwerft de zanger radeloos van verdriet rond met zijn lier. Met zijn muziek trekt hij bomen en dieren aan (onder andere een cipres waarin de knaap Cyparissus huist) en zingt voor hen een aantal liederen. Eén daarvan gaat over Pygmalion, een beeldhouwer die een afkeer heeft van vrouwen en een verstokte vrijgezel is. Het thema sluit aan bij de belevenissen van Orpheus zelf, die na het verlies van Eurydice geen vrouw meer aanraakt en een voorkeur ontwikkelt voor jonge mannen, hetgeen hem de reputatie van vrouwenhater oplevert.

Pygmalion vervaardigt een beeld van een jonge vrouw, dat zo levensecht is dat hij verliefd wordt op zijn eigen schepping. Hij wil niets liever dan dat het beeld tot leven komt. Tijdens het feest van Venus, na afloop van het traditionele offer, blijft hij bij het altaar staan en bidt hij dat zijn wens bewaarheid zal worden. Zodra hij thuiskomt en het beeld kust, komt het tot leven. Ze trouwen. Einde.

Het verhaal heeft door de eeuwen heen tal van kunstenaars geïnspireerd. De Franse neo-classicistische schilder Jean-Léon Gérôme bijvoorbeeld, maakte meerdere schilderijen en een sculptuur gebaseerd op het verhaal. Bij hem heeft de geliefde van Pygmalion inmiddels ook een naam, die bij Ovidius nog ontbrak: Galatea.

 

      

Metropolitan Museum of Art, New York City, door Jean-Léon Gérôme, 1890 || sculptuur van Jean-Léon Gérôme, 1890. Zie online bron

Maar ook muzikanten laten zich niet onbetuigd. Het nummer ‘Turn of the Century’ (1977) van Yes (de band die ook al eens met Tolstoj aan de slag ging) vertoont duidelijk parallellen met de mythe van Pygmalion.

 

Yes – Turn of the Century

 

Realising a form out of stone

Set hands moving

Roan shaped his heart

Through his working hands

Worked to mold his passion into clay

Like the sun

 

In his room, his lady

She would dance and sing so completely

"So be still," he now cries

"I have time, oh let clay transform thee so."

 

In the deep cold of night

Winter calls, he cries "Don't deny me!"

For his lady, deep her illness

Time has caught her

And will for all reasons take her

 

In the still light of dawn, she dies

Helpless hands soul revealing

 

Like leaves we touch, we learn

We once knew the story

As winter calls he will starve

All but to see the stone be life

 

Now Roan, no more tears

Set to work his strength

So transformed him

Realizing a form out of stone

His work so absorbed him

 

Could she hear him?

Could she see him?

All aglow was his room

Dazed in this light

He would touch her

He would hold her

 

Laughing as they danced

Highest colors touching others

 

Did her eyes at the turn of the century

Tell me plainly

How we'll meet, how we'll love

Oh, let life so transform me

 

Like leaves we touch, we dance

We once knew the story

As autumn called and we both

Remembered all those many years ago

I'm sure we know

 

Was the sign in the day with a touch

As I kiss your fingers

We walk hands in the sun

Memories when we're young

Love lingers so

 

Was it sun through the haze

That made all your looks

As warm as moonlight?

As a pearl deep your eyes

Tears have flown away

All the same light

 

Did her eyes at the turn of the century

Tell me plainly

When we meet, how we'll look

As we smile time will leave me clearly

 

Like leaves we touch, we see

We will know the story

As autumn calls we'll both remember

All those many years ago

De tekst van Yes is niet alleen een bewerking van het verhaal van Pygmalion, het is er ook een commentaar op. In de tekst van Anderson c.s. heeft de beeldhouwer een andere naam: Roan. Hij is geen vrouwenhater en al helemaal geen vrijgezel, sterker nog: hij wil een beeld maken van zijn vrouw. Ze zingt en danst door zijn atelier en hij vraagt haar om stil te blijven staan, zodat hij haar kan vereeuwigen.

Maar dan wordt ze ziek en overlijdt ze. Roan blijft achter met zijn beeld. Verscheurd door herinneringen die door het beeld in leven worden gehouden, wil hij niets liever dan dat het beeld tot leven komt. Waar hij eerst zijn vrouw verzocht om stil te blijven staan zodat hij haar beeltenis kon vereeuwigen, wenst hij nu dat ze weer kan bewegen, kan ademen, kan dansen en zingen.

Het verhaal dat in dit nummer verteld wordt is een ontroerende variant op de mythe van Pygmalion. De boodschap die erin doorklinkt is misschien niet een heel originele of verrassende, maar wel heel belangrijke levensles: dat genieten van het leven belangrijker is dan streven naar vereeuwiging.

 


Gepost in: faits divers op 2019-10-22

Door Cor de Jong

Cor de Jong (1978) is schrijver, leraar Nederlands en studiebegeleider bij de jeugdopleiding van Sparta Rotterdam. Hij publiceerde al meerdere korte verhalen. De aanname is zijn debuutroman.


Ook van Cor de Jong

Pop en literatuur (79): Of Montreal en Edward Albee

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. Deze week deel 79 met Of Montreal, George Bataille en Edward Albee.    


Pop en literatuur (78): Ovidius en Patricia Barber 

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. Deze week deel 78 met Ovidius en Patricia Barber. 




recente posts

Autoriteiten

Autoriteiten

Jonah Falke
Gepost op: 2019-11-14 in: proza
De pont

De pont

Timo Bruijns
Gepost op: 2019-11-08 in: proza