Was Karolien Berkvens zu sagen hat (1)

Was Karolien Berkvens zu sagen hat (1)

Karolien Berkvens

Karolien Berkvens debuteerde vorig jaar succesvol met haar roman Het uur van Zimmerman. Ze woont en werkt in Berlijn en publiceert regelmatig over literatuur en deze stad. Voor de rubriek 'Was Karolien Berkvens zu sagen hat' schrijft onze Karolien iedere maand over nieuwe Duitstalige literatuur die ook in Nederland zal verschijnen, naar aanleiding van een gesprek met de auteur van het boek. Deze maand ontmoette ze 'Flaneurin' Dana Grigorcea, auteur van Das Primäre Gefúhl der Schuldlosigkeit.
 

Toen ze onlangs voor een lezing in Rusland was, vroeg een man na afloop of hij haar mocht omhelzen. Voor ze het wist, stond er een rij. Dana Grigorcea omarmde haar toehoorders en realiseerde zich dat er nog altijd grote verschillen bestaan tussen de cultuuropvattingen in Oost- en West-Europa. ‘Hier draait het om de oplage van je boek, om televisieoptredens, om de prijzen waarmee je werk wordt onderscheiden. We definiëren ons aan de hand de markt. Dat geldt ook voor kunstenaars.’Dana Grigorcea werd in 1979 in Boekarest geboren. Ze groeide op tijdens het schrikbewind van dictator Nicolae Ceausescu, aan wiens overheersing pas op 25 december 1989, als laatste van de Russische satellietstaten, met geweld een einde kwam.Eén van de dingen die de dictatuur haar ontnam, is haar moedertaal. Of, zoals ze zelf zegt: ‘Ich bin in einer Zeit der Sprachlosigkeit aufgewachsen.’ Sprachlosigkeit gaat verder dan sprakeloos zijn, Sprachlosigkeit is de afwezigheid van een middel om je uit te kunnen drukken. ‘Dictatuur verstikt de taal, wat overblijft zijn verdorde, uitgedroogde woorden waar de zure bijsmaak van de ideologie aan kleeft. Een schrijver probeert middels taal toegang te krijgen tot ideeën en beelden in zijn hoofd. Woorden, die door een politiek systeem gekaapt zijn, blokkeren die toegang bij voorbaat.’

En dus schrijft Grigorcea in het Duits, de taal waarin ze wél de woorden vond voor deze Sprachlosigkeit.

En hoe...In Das primäre Gefúhl der Schuldlosigkeit vindt Victoria onverwacht de tijd om terug te gaan naar haar geboortestad Boekarest. Ze werkt in Zürich bij een bank, maar als ze getuige is van een overval, krijgt ze verlof om deze gebeurtenis te verwerken. Eenmaal in Boekarest ontmoet Victoria oude bekenden en wordt haar geheugen op proustiaanse wijze gestimuleerd: door de geur van bloesem, door een bepaalde lichtinval in haar ouderlijk huis, keert ze terug naar de stad van haar jeugd.

En met haar keert de lezer terug naar zijn eigen kinderjaren, die zich in mijn geval in Rotterdam afspeelden onder totaal andere omstandigheden. Maar dit boek gaat niet alleen over Roemenië of over het communisme, het gaat ook over hoe we aan de hand van herinneringen een verhaal, een werkelijkheid construeren. Tijd en ruimte, zo laat Grigorcea zien, zijn geen vaststaande gegevens, het zijn begrippen waarvan wij de definities in ons dragen. ‘Ik heb veel gereisd en onder andere in Oostenrijk, België en Duitsland gewerkt, nu woon ik in Zürich, maar ik ben nooit echt uit Roemenië weggegaan. Ik ben geen emigrante, maar een Flaneurin. Ik wilde onderzoeken welk effect de ruimte op ons heeft. Hoe beweegt men zich door een stad? Hoe neem je een stad waar, nadat je in een andere stad gewoond hebt? Als we verhuizen, zoeken we dingen die ons vertrouwd zijn, we zoeken sporen van de oude stad in de nieuwe en zo overlappen verschillende ruimtes elkaar, zo wordt Boekarest Zürich en andersom.’

Dana Grigorcea is een evenwichtskunstenaar. Haar figuren zijn grotesk, maar geloofwaardig. Haar dialogen zijn nuchter, maar eigenzinnig. Humor en tragiek raken nergens uit balans en maken dat het belangrijkste thema – schuld – zonder een schijn van moralisme beschreven wordt.

‘Ik wil geen literatuur met een opgeheven vingertje schrijven. De meeste Roemeense boeken over deze periode worden gekenmerkt door een verbitterde toon, maar dat wilde ik beslist vermijden, daarom koos ik ervoor dit verhaal deels vanuit het perspectief van een kind te vertellen. Een kind ontmaskert de wereld door zijn naïeve blik. Een kind verwacht niet dat de wereld om hem heen slecht is, het kan zich zelfs in een dictatuur prima thuis voelen. Daarom is de klap later des te groter, als het kind – eenmaal volwassen geworden – begrijpt in wat voor gruwelijke omstandigheden het zich ooit thuis heeft gevoeld.’

En daar ontstaat het schuldgevoel waar de übergangsgeneration van Victoria, wier kindertijd zich afspeelde in een communistische dictatuur, maar die volwassen werd in een kapitalistische democratie, mee worstelt. De verleiding bestaat het emotionele schuldgevoel dat resteert uit een failliet politiek systeem om te zetten in zakelijke schulden uit een (niet minder failliet) financieel systeem. ‘Sie [Die Bank] will uns alle verschulden mit ihrem Fantasiegeld,’ rief Dinu, ‘um an die wahren Güter zu kommen, an Häuser und Paläste und an alles, was wir haben...’
Voor de West-Europese lezer opent Das primäre Gefühl der Schuldlosigkeit het perspectief op een wereld, die nog altijd met ‘het Oostblok’ wordt afgedaan en waarover we bijzonder weinig (genuanceerds) leren op school of lezen in de krant.
Dana Grigorcea speelt op subtiele wijze met de verschillen tussen oost en west, tussen vroeger en nu, tussen droom en werkelijkheid. Maar ze bewijst met haar rijke roman bovenal dat literatuur de plek is waar deze verschillen opgeheven worden.

Dana Grigorcea (Boekarest, 1979) studeerde Duitse en Nederlandse filologie. Ze woont met haar man en kinderen in Zürich. Das primäre Gefühl der Schuldlosigkeit is haar tweede roman, die voorjaar 2017 bij Atlas Contact verschijnt. Nederlandse titel (o.v.b): Het fundamentele gevoel van schuldeloosheid.

Deze eerste editie van Was Karolien Berkvens zu sagen hat verscheen reeds op Hebban.nl


Gepost in: faits divers op 2016-06-20

Door Karolien Berkvens

Karolien Berkvens (1986) woont en werkt in Berlijn. In 2015 verscheen bij Lebowski haar lovend ontvangen debuutroman Het uur van Zimmerman. In 2018 schreef ze haar tweede roman, Zoon van Berlijn, een groots en ambitieus boek over onze tijd. 

Om de zoveel tijd bericht Karolien vanuit de Duitse metropool met korte verhalen, artikelen over Duitse literatuur en interviews met Duitstalige schrijvers.


Ook van Karolien Berkvens

Interview: Karolien Berkvens spreekt Sasha Marianna Salzmann over haar romandebuut 'Buiten mezelf'

Karolien Berkvens interviewde theaterschrijfster Sasha Marianna Salzmann (Wolgograd, 1985) over identiteit, familie en het vinden van je eigen stem in haar romandebuut Buiten mezelf
 


#unteilbar

Honderdduizenden mensen demonstreerden dit weekend in Berlijn tegen racisme, xenofobie en extreemrechts, iets waar Duitsland recentelijk steeds vaker mee te maken lijkt te hebben.  Lebowski-auteur Karolien Berkvens, woonachtig in Berlijn, was een van de velen. Hoe heeft zij de gigantische demonstratie ervaren?

 




recente posts