Pop en literatuur (5): R.E.M. en Robert Burns

Pop en literatuur (5): R.E.M. en Robert Burns

Cor de Jong

Iedere dinsdag zoekt auteur Cor de Jong de connectie tussen popmuziek en literatuur. Vandaag deel 5, over het verband tussen R.E.M. en Robert Burns.

 


Robert Burns (1759-1796) wordt beschouwd als de nationale bard van Schotland. Met name zijn lied/gedicht ‘Auld Lang Syne’ (lees: Old Long Since, te vertalen als ‘Lang, lang geleden’) is beroemd geworden en wordt nog regelmatig gezongen bij bijzondere gelegenheden, bijvoorbeeld op oudejaarsavond. Een beetje de Schotse variant van ‘Uren, dagen, maanden, jaren’, zou je kunnen zeggen.

Iets minder bekend, maar toch ook zeer populair is ‘Green Grow the Rashes, O’. Het lied is wat minder nostalgisch dan ‘Auld Lang Syne’ en is ook wat scabreuzer. Het liedje is een loflied op meisjes (‘lasses’ in goed Schots). De boodschap is eigenlijk vrij rechttoe-rechtaan: de mens tobt wat af en streeft van alles na, maar uiteindelijk gaat de liefde boven alles. De biezen (rushes, of rashes in het Schotse dialect) doen wat denken aan het gras dat twee kontjes hoog is van Hydra.

Het lied van Burns genoot ook populariteit buiten de Schotse hooglanden. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld. Het moet onder andere erg populair geweest zijn bij soldaten, met name in het Zuiden van de Verenigde Staten. Zo populair zelfs dat Mexicanen de woorden van het refrein gebruikten om Amerikanen mee aan te duiden: zo zou het woord ‘gringo’ zijn ontstaan, al is de ontstaansgeschiedenis van die term met veel vraagtekens omgeven.

Mogelijk is dit ook de reden dat Michael Stipe van R.E.M. in 1985 het lied gebruikte voor een (nagenoeg) gelijknamig nummer op het album Fables of the Reconstruction. Het hele album is trouwens doordrenkt van verwijzingen naar het leven in het Zuiden. Stipe hanteert de Engelse spelling. Volgens gitarist Peter Buck is het refrein gebaseerd op ‘an old Irish song Michael had heard a drunk singing on a Sunday in New York, or something like that.’

Iers, Schots, wat maakt het uit…
 

R.E.M. – Green Grow the Rushes

 

The wheelbarrow's fallen
Look at my hands
They've found some surplus cheaper hands
Rubbing palms and pick and choose
Who will they choose?
Here is the news

Look at that building, look at this man
Haloed and whitewashed
Gone to find a cheaper hand
He'll offer a pound, offer a pound

Green grow the rushes go
Green grow the rushes go
Green grow the rushes go
The compass points the workers home

Pay for your freedom or find another gate
Guilt by associate
The rushes wilted a long time ago
Guilty as you go

Stay off that highway, word is, it's not so safe
The grasses that hide the greenback
The amber waves of gain again
The amber waves of grain

Green grow the rushes go
Green grow the rushes go
Green grow the rushes go
The compass points the workers home

Robert Burns – Green Grow The Rashes, O


Green grow the rashes, O
Green grow the rashes, O
The sweetest hours that e'er I spend,
Are spent among the lasses, O

There's nought but care on ev'ry han',
In every hour that passes, O
What signifies the life o' man,
An' 'twere na for the lasses, O.

The warl'y race may riches chase,
An' riches still may fly them, O
An' tho' at last they catch them fast,
Their hearts can ne'er enjoy them, O.

But gie me a cannie hour at e'en,
My arms about my dearie, O,
An' warl'y cares an' war'ly men
May a' gae tapsalteerie, O!

For you sae douce, ye sneer at this
Ye're nought but senseless asses, O
The wisest man the warl' e'er saw,
He dearly lov'd the lasses, O.

Auld Nature swears, the lovely dears
Her noblest work she classes, O
Her prentice han' she try'd on man,
An' then she made the lasses, O.

 

Het refrein is inderdaad rechtstreeks ontleend aan het lied van Burns, ook wat betreft de melodie, die vergelijkbaar is. Maar dit is geen lichtvoetig liedje over meisjes en een beetje rotzooien in het hoge gras. Hoe melancholisch en ingetogen het nummer ook mag klinken, de tekst heeft een bittere ondertoon. Het gaat over ‘cheaper hands’: goedkopere arbeidskrachten. Ze moeten maar afwachten wie er uitgekozen zullen worden (‘who will they choose?’). Arbeidsmigranten uit Mexico wellicht? De werkgever wordt beschreven als iemand die zich voordoet als een engel (‘haloed and whitewashed’), die aalmoezen uitdeelt, maar intussen gewoon op zoek is naar de goedkoopste mensen om het werk te doen.

De ‘greenback’ die zich in het gras verstopt kan verwijzen naar (giftige) kikkers of slangen. Maar ‘greenback’ heeft nog een andere betekenis. Toen de Verenigde Staten tijdens de burgeroorlog onvoldoende middelen hadden om de strijd te kunnen financieren, werden er bankbiljetten gedrukt die niet gedekt werden door goud of zilver. Deze biljetten werden (vanwege hun groene achterkant) greenbacks genoemd. Ze waren vergelijkbaar met ongedekte cheques. Hun waarde ontleenden ze aan de veronderstelde betrouwbaarheid van de overheid. Daarmee is de link met slavernij gelegd.

Het is niet moeilijk om in de tekst een beschrijving te zien van slavernij, of het nu de slavernij is uit de tijd van Burns en de greenback, of een moderne variant. Het gaat hier om uitbuiting. De rashes of rushes in het refrein van R.E.M. zijn ook niet de wuivende halmen van Burns. Ze zijn ‘wilted’, verwelkt. Zo hoopvol, luchtig en optimistisch als de woorden van Burns klinken, zo mistroostig en verbitterd klinkt de tekst van Stipe.


Gepost in: faits divers op 2018-04-03

Door Cor de Jong

Cor de Jong (1978) is schrijver, leraar Nederlands en studiebegeleider bij de jeugdopleiding van Sparta Rotterdam. Hij publiceerde al meerdere korte verhalen. De aanname is zijn debuutroman.


Ook van Cor de Jong

Pop en literatuur (79): Of Montreal en Edward Albee

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. Deze week deel 79 met Of Montreal, George Bataille en Edward Albee.    


Pop en literatuur (78): Ovidius en Patricia Barber 

Iedere week bespreekt Cor de Jong de relatie tussen pop en literatuur. Deze week deel 78 met Ovidius en Patricia Barber. 




recente posts

Autoriteiten

Autoriteiten

Jonah Falke
Gepost op: 2019-11-14 in: proza
De pont

De pont

Timo Bruijns
Gepost op: 2019-11-08 in: proza