Pop en literatuur (22): Idlewild en Gertrude Stein

Pop en literatuur (22): Idlewild en Gertrude Stein

Cor de Jong

Iedere week zoekt auteur Cor de Jong de connectie tussen popmuziek en literatuur. Vandaag deel 22, over Idlewild en Gertrude Stein.

*

">

Toen ik drie jaar geleden in Edinburgh was, stuitte ik bij toeval op een poster met de aankondiging van een concert van Idlewild. Aan het begin van het millennium timmerde deze Schotse band aardig aan de weg, met name met de albums 100 Broken Windows en The Remote Part. Eerlijk gezegd heb ik ze sindsdien niet meer gevolgd en eigenlijk was ik ervan uitgegaan dat ze al lang en breed uit elkaar waren, maar dat bleek niet het geval. Ze traden nog op en er waren zelfs nog kaartjes.

Ze klonken nog ongeveer zoals vijftien jaar daarvoor en speelden ook nog best wat nummers uit die tijd. Onder andere ‘Roseability’, een nummer waarvan de tekst me toen al voor raadsels plaatste. Want wat is dat eigenlijk, ‘roseability’, en wat heeft in hemelsnaam Gertrude Stein ermee te maken?
 

Idlewild – Roseability

 

 

Rose, ability, there is no roseability

Rose, ability, there is no roseability

You've got off with too much now

You're getting off with too much now

Stop looking through scrapbooks and photograph albums

Because I know

They don't teach you what you don't already know

You've always been, dissatisfied

 

Gertrude Stein said "that's enough"

(I know that that's not enough now)

 

Rose, ability, there is no roseability

You've got off with too much now

You're getting off with too much now

Stop looking through scrapbooks and photograph albums

Because I know

They can't teach you what you don't already know

You're always be, dissatisfied

 

Gertrude Stein said "that's enough"

Gertrude Stein said "that's enough"

(I know that that's not enough now)

 

Rose, ability, there is no roseability

You've got off with too much now

You're getting off with too much now

Stop looking through scrapbooks and photograph albums

Because I know

They won't teach you what you don't already know

You'll always be, dissatisfied.

Gertrude Stein – Sacred Emily

 

 

[…]

What is a winter wedding a winter wedding.

 Furnish seats.

 Furnish seats nicely.

 Please repeat.

 Please repeat for.

 Please repeat.

 This is a name to Anna.

 Cushions and pears.

 Reason purses.

 Reason purses to relay to relay carpets.

 Marble is thorough fare.

 Nuts are spittoons.

 That is a word.

 That is a word careless.

 Paper peaches.

 Paper peaches are tears.

 Rest in grapes.

 Thoroughly needed.

 Thoroughly needed signs.

 All but.

 Relieving relieving.

 Argonauts.

 That is plenty.

 Cunning saxon symbol.

 Symbol of beauty.

 Thimble of everything.

 Cunning clover thimble.

 Cunning of everything.

 Cunning of thimble.

 Cunning cunning.

 Place in pets.

 Night town.

 Night town a glass.

 Color mahogany.

 Color mahogany center.

Rose is a rose is a rose is a rose.

 Loveliness extreme.

 Extra gaiters.

 Loveliness extreme.

 Sweetest ice-cream.

 Page ages page ages page ages.

 Wiped Wiped wire wire.

 Sweeter than peaches and pears and cream.

 Wiped wire wiped wire.

 Extra extreme.

 Put measure treasure.

 Measure treasure.

 Tables track.

 Nursed.

 Dough.

 That will do.

[…]

 

Roseability is een niet-bestaand word. Het laat zich nog het beste vertalen als ‘roosvaardigheid’, om er eens een neologisme tegenaan te gooien. De vaardigheid van een roos. De eerste regel, ‘roos, vaardigheid, er is geen roosvaardigheid’ behoeft dus meteen de nodige interpretatie. We zouden dit kunnen lezen als: rozen kunnen niets. Ze doen niets. Ze zijn alleen maar. Rozen, anders gezegd, hebben maar één functie: mooi zijn.

Of deze stelling door botanisten zal worden onderschreven laat ik maar buiten beschouwing. In elk geval sluit deze zin aan bij een vaststelling die Gertrude Stein al in 1913 deed: ‘Rose is a rose is a rose is a rose’. Het is haar bekendste dichtregel. Zo bekend zelfs dat deze regel een eigen wikipediapagina heeft.

Samen met haar broer Leo was ze een geziene figuur in de kunstwereld van Parijs aan het begin van de twintigste eeuw. Ze maakte naam als verzamelaar en mecenas, onderhield vriendschappen met en kocht werk van schilders als Picasso, Cezanne, Gauguin en Bonnard (om er eens een paar te noemen). Het huis van Leo en Gertrude diende als salon waar schrijvers als Hemingway, Scott Fitzgerald en Pound over de vloer kwamen. Kortom: Gertrude vervulde een vooraanstaande rol in de avant-garde van die jaren. Zo wordt ze ook geportretteerd in Woody Allens film Midnight in Paris.

Haar eigen werk is speels te noemen: ze speelt met in haar poëzie met klanken, woordassociaties en herhalingen. Ze loopt daarmee vooruit op het dadaïsme van de Eerste Wereldoorlog en het modernisme van het interbellum. Dat speelse karakter is zeker terug te zien in ‘Sacred Emily’, waarin de zinsnede voorkomt waar het allemaal om te doen is: ‘Rose is a rose is a rose is a rose’.

In het gedicht is Rose de naam van een persoon. Maar de dichtregel wordt vaak aangehaald in de vorm ‘a rose is a rose is a rose is a rose’ en dan meestal opgevat als ‘het is zoals het is’, ‘de dingen zijn zoals ze zijn’. Of, voor de wiskundigen onder ons: x = x. Later lichtte Stein dit toe. Het woord zelf roept volgens haar al de beeltenis van een roos op. Volgens Stein was een roos ooit gewoon een roos, maar dankzij de romantici kreeg het woord allerlei connotaties. Met haar dichtregel stoft ze het woord als het ware af. In haar dichtregel, zo beweerde ze, was de roos voor het eerst in honderd jaar gewoon weer rood.

Met deze kennis vallen een hoop puzzelstukjes in de tekst op hun plaats. De coupletten stellen vast dat je nu eenmaal bent wie je bent. Een dubbeltje zal nooit een kwartje worden. Een dubbeltje is een dubbeltje is een dubbeltje. Een tulp zal nooit uitgroeien tot een roos. Er is geen roosvaardigheid. Het heeft geen zin om door oude plakboeken en foto-albums te bladeren want die leren je niets wat je nog niet over jezelf wist. Het is wat het is.

Toch wordt hier in het refrein een draai aan gegeven. ‘Gertrude Stein said “that’s enough”,’ zingt zanger Roddy Woomble hier. Het zou een echo kunnen zijn van de dichtregel ‘That will do’ uit het gedicht. ‘Een roos is een roos’ en dat is genoeg. Maar die bewering wordt direct in twijfel getrokken door de tweede stem, die eraan toevoegt: ‘I know that that's not enough now’.

En net als de vaststelling dat een roos een roos is, is ook dit een waarheid als een koe: het is nooit genoeg. Dat zit al vervat in de laatste regel van het couplet: ‘They won't teach you what you don't already know / You'll always be, dissatisfied’. Het ligt in de aard van de mens om altijd ontevreden zijn. En daar helpt geen Gertrude Stein aan…


Gepost in: faits divers op 2018-07-31

Door Cor de Jong

Cor de Jong (1978) is schrijver, leraar Nederlands en studiebegeleider bij de jeugdopleiding van Sparta Rotterdam. Hij publiceerde al meerdere korte verhalen. De aanname is zijn debuutroman.


Ook van Cor de Jong

Pop & literatuur (61): Beyoncé en Warsan Shire

Iedere dinsdag zoekt Cor de Jong de connectie tussen pop en literatuur. Deze week deel 61: Beyoncé en Warsan Shire. 


Pop en Literatuur (60): Beyoncé en William Shakespeare

Elke dinsdag zoekt Cor de Jong de connectie tussen pop en literatuur. Deze week deel 60: Beyoncé en Shakespeare.




recente posts