De wereld van gisteren

De wereld van gisteren

Jonah Falke

Vannacht ben ik te gast bij Nooit Meer Slapen op Radio 1 om te praten over mijn nieuwe roman De mooiste vrouw van de wereld, en wie weet wat nog meer. Een redacteur vroeg me om drie audiofragmenten uit te kiezen voor de uitzending. Het eerste waaraan ik dacht was een man die op de radio, ik denk dat het vorig jaar was, sprak over zijn favoriete boek: De wereld van gisteren van Stefan Zweig. Ik zocht me een ongeluk maar zonder succes. Ik koos andere fragmenten.

Ergens leek het me metaforisch of ironisch dat je op de dag van de Europese verkiezingen een lofprijzing over hét boek over Europa niet kon vinden. Zweig schreef het boek tijdens de oorlog, zag de wereld in elkaar donderen, vluchtte en streefde naar een grenzeloos continent zonder populisme. De Europese idealen die hij beschrijft lijken nu soms op de tocht te staan en eveneens onvindbaar. Het individualisme lijkt hoogtij te vieren, terwijl de eerste zin van De wereld van gisteren luidt: ‘Ik heb mijn eigen persoon nooit zo belangrijk gevonden dat ik in de verleiding ben geweest anderen de verhalen van mijn leven te vertellen.’

Het is een bekend gegeven dat de meeste kennis achteraf komt. Maar het collectieve geheugen lijkt voor sommigen ultraslecht te zijn deze dagen. Zweig zei in 1942 al: ‘In de nieuwe eeuw hebben wij geleerd ons door geen enkele uitbarsting van bestialiteit meer te laten verrassen.’ En: ‘Wij moesten Freud gelijk geven, toen hij onze cultuur, onze beschaving maar als een dunne laag zag, die elk ogenblik aan stukken gebroken kan worden door de destructieve krachten van de onderwereld, we hebben er langzaam aan moeten wennen zonder grond onder onze voeten te leven, zonder recht, zonder vrijheid, zonder zekerheid.’ 

Vorige week schreef Maarten Doorman in NRC Handelsblad ook al over het belang van dit boek: ‘Dat verleden met zijn slachtpartijen, ook die van de Eerste Wereldoorlog, is het nu vaak vergeten fundament van het hedendaagse, verenigde Europa. Een Europa dat al bijna driekwart eeuw geen oorlog meer kent, afgezien van de al te vaak genegeerde Balkanoorlog uit de jaren ’90 met zeker honderdduizend doden.
Dit Europa is welvarender dan ooit en vooralsnog, grotendeels, democratisch, sociaal en (relatief) tolerant.’

Eigenlijk lijkt het me onvoorstelbaar simplistisch en vermoeiend om hoe-het-niet-moet en het belang van dit Europa steeds te moeten benoemen. Pedanterie ligt dan al snel op de loer en daar jaag je mensen mee weg. Maar zoals Maarten Doorman schreef: 'De wereld van gisteren laat zien dat onverschilligheid jegens een humaan en democratisch Europa onverwachts snel tot een onaangename toekomst kan leiden, dat we daarom niet schouderophalend aan deze verkiezingen voorbij mogen gaan en dat we al helemaal niet moeten denken dat terugkeer naar de natiestaat van weleer enige bescherming tegen een boze buitenwereld biedt.'

Om het onnodige verval door onwetendheid voor te zijn, zou ik willen aanraden om dit boek eens te lezen. 


Gepost in: faits divers op 2019-05-23

Door Jonah Falke

Jonah Falke (1991) werd geboren in Ulft en studeerde fine art painting aan ArtEZ, Enschede. Hij exposeerde in binnen- en buitenland en maakte als frontman van de band Villa Zeno de plaat Self Made Woman. In 2016 verscheen zijn debuutroman Bontebrug. Hij schreef voor Vrij Nederland, See All This, ELLE, HP/De Tijd en VPRO Nooit meer slapen en is vaste columnist bij de Gelderlander en op het Lebowski Blog.


Ook van Jonah Falke

Blind

Suïcidaal leek hij niet maar hij viel wel bijna voor de trein. Een blindeman met een zelfgemaakte stok stiefelde verloren met al zijn bagage aan de rand van het spoor. Wachtenden keken toe aan en lieten hem spartelen. Ook ik keek slechts. Maar mijn geliefde is van het sterke geslacht: ze wierp haar broodje in mijn handen en stapte op hem af.


Hotel Du Parc

Net toen de trein de grens passeerde schreef mevrouw Snick dat ze me wilde treffen in Hotel Du Parc te Oostende. Els Snick promoveerde op het werk van mijn favoriete schrijver Joseph Roth. Ze houdt hem ‘in leven’ door zijn werk te vertalen en onder de aandacht te brengen. Al jaren wil ik haar ontmoeten en bedanken. Toevallig moest ze in Oostende zijn voor de boekpresentatie van Koen Peeters.




recente posts